Class-6 (रुचिरा) नवमः पाठः - अड्.गुलीयकं प्राप्तम् /NCERT book/CBSE Syllabus
नवमः पाठः
अड्.गुलीयकं प्राप्तम्
शब्दार्थाः
| श्यालः | साला | brother-in-law |
| बद्धम् | बाँधा गया | tied |
| आदाय | लेकर | after getting |
| रक्षकौ | दो सिपाही (जानक और सूचक) | two policemen |
| ताड़यित्वा | पीटकर | having beaten |
| कुम्भीलकः | अपमानसूचक शब्द | abusive word |
| राजकीयम् | राजा की | of the king |
| अंड.गुलीयकम् | अॅंगूठी | ring |
| उत्कीर्णम् | खुदा हुआ | inscribed |
| प्रसीदन्तु | प्रसन्न हों | be pleased |
| ईदृशः | ऐसा | like this |
| कर्मकरः | काम करनेवाला | worker |
| इदानीम् | अब | now |
| धीवरः | मछुआरा | fisherman |
| शृणुत | सुनो | listen |
| निवारय | रोको | stop |
| मत्स्यविक्रयेण | मछली बेचने से | by selling |
| आजीविकायाः | जीविका का | of means of livelihood |
| रोहितमत्स्यः | रोहित नामक मछली | a special Indian fish |
| खण्डशः कृतः | टुकड़े - टुकड़े कर दिया गया | cut into pieces |
| उदरस्य | पेट का | of abdomen |
| अभ्यन्तरे | अंदर | within |
| आगमवृत्तान्तः | प्राप्ति की सूचना | information of obtaining |
| विक्रयाय | बेचने के लिए | for selling |
| अन्तरे | बीच में | in the middle |
| आभ्याम् | इन दोनों के द्वारा | by these two |
| मारयत | मार दो | kill |
| वा | अथवा | or |
| मुंचत | छोड़ दो | release |
| निःसरति | निकल रही है/ निकल रहा है | coming out |
| मत्स्यमारकः | मछली मारने वाला | fisherman |
| विचारणीया | विचार करने योग्य | matter of discussion |
अभ्यासः
1- उच्चारणं कुरूत-
पंचमी - विभक्तिः
पुॅल्लिड.गः- मोदकात् - मोदकाभ्याम् – मोदकेभ्यः
स्त्रीलिड.गः – मालायाः – मालाभ्याम् – मालाभ्यः
नपुंसकलिड.गः – चित्रात् - चित्राभ्याम् – चित्रेभ्यः
षष्ठी -विभक्तिः
पुॅल्लिड.गः – नरस्य – नरयोः- नराणाम्
स्त्रीलिड.गः – छात्रायाः – छात्रयोः – छात्राणाम्
नपुसकलिड.गः – पत्रस्य – पत्रयोः – पत्राणाम्
2. निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-
क- प्रस्तुतपाठस्य कथा कस्मात् ग्रन्थात् उद्धृता ?
उत्तर- प्रस्तुतपाठस्य कथा अभिज्ञानशाकुन्तलम् ग्रंथात् उद्घृता।
ख- अस्याः कथायाः रचयिता कः?
उत्तर- अस्याः कथयाः रचयिता कालिदासः अस्ति।
ग- धीवरः केन उपायेन परिवारस्य भरणं करोति स्म?
उत्तर- धीवरः मत्स्यविक्रयेण परिवारस्य भरणं करोति स्म।
घ- धीवरेण किं प्राप्तम्?
उत्तर- धीवरेण रत्नशोभितं अड.गुलीयकं प्राप्तम्।
ड- शक्रावतारस्य तीर्थस्य निवासी कः आसीत्?
उत्तर- शक्रावतारस्य तीर्थस्य निवासी धीवरः आसीत्।
3- निम्नलिखतेभ्यः पदेभ्यः भिन्नप्रकृतिकं पदं चिनुत-
क- विहरस्य, भयस्य, शुक्रावतारस्य, कुटुम्बस्य।
ख- दत्तः, राज्ञः, कृतः, गृहीतः।
ग- प्रविशति, निःसरति, आज्ञापयति, जातिः।
घ- निवारय, कथय, आदाय, श्रृणतु।
ड- श्रुत्वा, ताडयित्वा, पृष्टा, कृत्वा।
4. कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
क- सुधा कोषात् धनम् आनयति। (कोषात्/ कोषेण)
ख- गंगा हिमालयात् भवति। (हिमालयस्य/हिमालयात्)
ग- नरस्य आभूषणं विद्या। (नरात्/ नरस्य)
घ- अलकनन्दायाः जलं निर्मलम्।(अलकनन्दायाः/अलकनन्दया)
ड- नगरस्या जनसंख्या। (नगरम्/नगरस्य)
5. अधोलिखितं वृत्तचित्रं पश्यत। उदाहरणानुसारेण द्वितीयकोष्ठकेषु दत्तेषु शब्देषु विभक्तिं प्रयुज्य उचित वाक्यानि रचयत।
2- छात्रा प्राचार्यात् पुरस्कारम् प्राप्नोति ।
3- छात्रा गृहात् विद्यालयम् आगच्छति।
4- छात्रा पुस्कालयात् पुस्तकानि आनयति।
5- छात्रा कूपात् जलम् नयति।
6- छात्रा आपणात् क्रीड़्कानि क्रीणति।
7- छात्रा शिक्षकात् पुस्तकानि स्वीकरोति।
8- छात्रा वनात् काष्ठानि आन्यति।
6- चित्राणि दृष्ट्वा कोष्ठगतशब्देषु उचितां विभक्तिं प्रयुज्य वाक्यानि पूरयत-
1- मत्स्याः तडागात्बहिः आगच्छन्ति। (तडाग)
2- नृपः अश्वात्पतति। (अश्व)
3- सर्पः बिलात् निर्गच्छति। (बिल)
4- मेघात् जलं पतति। (मेघ)
5- वृक्षात् पत्राणि पतन्ति। (वृक्ष)
I would like to thank Mrs. Manju Gautam for contributing all the chapters of Ruchira part-1 on this blog
Comments
Post a Comment
Ask me anything here...