Class-6 (रुचिरा) दशमः पाठः - कृषिकाः कर्मवीराः /NCERT book/CBSE Syllabus

 

दशमः पाठः

कृषिकाः कर्मवीराः

शब्दार्थाः

तपतु	तपाये, जले	may burn
विपुलम्	अत्यधिक	in large amount
कर्मठौ	निरन्तर क्रियाशील	active
सस्वेदम्	पसीने से युक्त	full of sweat
पदत्राणे	जूते	shoes
वसनानि	कपड़े	clothes
जीर्णम्	पुराना	Old
वारयितुम्	दूर करने में	in removing
क्षमम्	समर्थ	able
सस्यपूर्णानि	फसल से युक्त	full of crops
धरित्री	पृथ्वी	earth
कण्टकावृता	काँटों से परिपूर्ण	full of thorns
क्षुधातृषाकुलौ	भूख प्यास से बेचैन	distressed with hunger and thirst

 

अभ्यासः

1- उच्चारणं कुरूत-

सूर्यस्तपतु	जीर्णम्	शीतलकोऽपि
वारयितुम्	ग्रीष्मे	सस्यपूर्णानि
पदत्राणे	कण्टकावृता	क्षुधा-तृषाकुलौ

 

2- श्लोकांशान् योजयत-

क	ख
गृहं जीर्णं न वर्षासु	तौ तु क्षेत्राणि कर्षतः।
हलेन च कुदालेन	या शुष्का कण्टकावृता।
पादयोर्न पदत्राणे	सस्यापूर्णानि सर्वदा।
तयोः श्रमेण क्षेत्राणि	शरीरे वसनानि नो।
धरित्री सरसा जाता	वृष्टिं वारयितुं क्षमम्।

.

क	ख
गृहं जीर्णं न वर्षासु	वृष्टिं वारयितुं क्षमम्।
हलेन च कुदालेन	तौ तु क्षेत्राणि कर्षतः।
पादयोर्न पदत्राणे	शरीरे वसनानि नो।
तयोः श्रमेण क्षेत्राणि	सस्यापूर्णानि सर्वदा।
धरित्री सरसा जाता	या शुष्का कण्टकावृता।

 

3- उपयुक्तकथनानां समक्षम् ‘आम्’ अनुपयुक्तकथनानां समक्षं ‘न’ इति लिखत-

 यथा- कृषकाः शीतकालेऽपि कर्मठाः भवन्ति। (आम्)

      कृषकाः हलेन क्षेत्राणि न कर्षन्ति। (न)

क- कृषकाः सर्वेभ्यः अन्नं यच्छन्ति। (आम्)

ख- कृषकाणां जीवनं कष्टप्रदं न भवति।    (न)

ग- कृषकः क्षेत्राणि सस्यपूर्णानि करोति।    (आम्)

घ- शीते शरीरे कम्पनं न भवति। (न)

ड- श्रमेण धरित्री सरसा भवति। (आम्)

 

4-मंजूषातः पर्यायवाचिपदानि चित्वा लिखत-

रविः, वस्त्राणि, जर्जरम्, अधिकम्, पृथ्वी, पिपासा

 

 

          वसनानि - वस्त्राणि

         सूर्यः - रविः

         तृषा - पिपासा

         विपुलम् - अधिकम्

          जीर्णम् - जर्जरम्

         धरित्री - पृथ्वी

5- मजूषातः विलोमपदानि चित्वा लिखत-

धनिकम्, नीरसा,  अक्षमम्, दुःखम्, शीते,  पार्श्‍वे

   

 

          .

सुखम्	दुःखम्
दूरे	पार्श्‍वे
निर्धनम्	धनिकम्
क्षमम्	अक्षमम्
ग्रीष्मे	शीते
सरसा	नीरसा

 

6-  प्रश्‍नानाम् उत्तराणि लिखत-

क- कृषकाः केन क्षेत्राणि कर्षन्ति?

उत्तर- कृषकाः हलेन क्षेत्राणि कर्षन्ति।

 

ख- केषां कर्मवीरत्वं न नष्यति?

उत्तर- कृषिकाणां कर्मवीरत्वं न नष्यति।

 

ग- श्रमेण का सरसा भवति?

उत्तर- श्रमेण धरित्री सरसा भवति।

 

घ- कृषकाः सर्वेभ्यः किं किं यच्छन्ति?

उत्तर- कृषकाः सर्वेभ्यः शाकं, अन्नं, फलं, दुग्धं च यच्छन्ति।

 

ड- कृषकात् दूरे किं तिष्ठति?

उत्तर- कृषकात् दीर्घ जीवनं कष्टकं दूरे तिष्ठति।    

I would like to thank Mrs. Manju Gautam for contributing all the chapters of Ruchira part-1 on this blog

Back to Table of Contents